Draaischijf voor in bed: Hulp bij het in- en uitstappen

Redactie SZNL

Redactie

Stap je ’s morgens je bed uit en voelt het alsof je een berg beklimt? Of draai je ’s nachts om en heb je het idee dat je in een modderpoel terechtkomt?

Je bent niet de enige. Veel ouderen en mensen met beperkte mobiliteit worstelen met het in- en uitstappen van bed.

Een simpele draaischijf kan hier een wereld van verschil maken. Het is een onzichtbare hulp die je bewegingen soepel maakt. In deze handleiding lees je precies hoe je zo’n ding veilig en effectief gebruikt. Geen technisch geneuzel, maar praktische stappen die je meteen kunt toepassen.

Wat je nodig hebt voordat je begint

Voordat je in je bed stapt, check je even of je alles bij de hand hebt.

Een goede voorbereiding voorkomt gedoe en onveilige situaties. Je wilt niet halverwege merken dat je iets mist.

• Een draaischijf die past bij je matras en lichaamsgewicht. Kies een model van ongeveer 30 tot 45 centimeter doorsnede. Voor de meeste senioren is een draaggewicht van 120 kg voldoende, maar als je zwaarder bent, neem er eentje die 150 kg of meer aankan. Merken zoals Drive Medical of Invacare hebben betrouwbare opties voor rond de €35 tot €50.
• Stevige schoenen of pantoffels met een goede antislipzool. Geen losse sloffen die wegschuiven. Je voeten moeten stabiel staan.
• Eventueel een hulpstuk zoals een bedhandle of wandbeugel naast je bed. Dit helpt bij het vasthouden terwijl je draait.
• Voldoende ruimte rondom het bed. Zorg dat er minimaal 60 cm vrije ruimte is aan de kant waar je uitstapt. Zo voorkom je dat je tegen nachtkastjes of muren botst.
• Als je een verpleegkundige of mantelzorger hebt, zorg dat ze weten dat je de schijf gebruikt. Zij kunnen controleren of alles goed ligt.

Zorg dat je de volgende dingen klaarzet. Het kost je maar een minuutje. Neem even de tijd om je matras te controleren. Is deze niet te zacht of doorgezakt?

Een te zacht matras kan de draaischijf minder effectief maken. Een stevig matras van bijvoorbeeld 18 tot 22 centimeter dik werkt het best.

Als je twijfelt, overleg dan met je thuiszorgorganisatie of een ergotherapeut.

Stap 1: De juiste positie kiezen

De eerste stap is cruciaal: zorg dat je goed ligt. Je begint altijd liggend op je rug.

De draaischijf ligt plat onder je matras, ter hoogte van je heupen.

Hij moet goed recht liggen, niet scheef. Een scheve schijf zorgt voor oneven druk en dat voelt niet prettig. Dit duurt ongeveer 2 minuten om goed te doen.

Check of de schijf niet onder je kussen of deken komt. Alles moet strak en recht liggen.

Een goede start is het halve werk. Zorg dat je schijf op de juiste plek ligt en je rug recht is.

Als je bed een elektrische functie heeft, zet het dan in de vlakke stand. De schijf werkt namelijk alleen goed als het matras stabiel ligt. Een veelgemaakte fout is dat mensen te snel willen opstaan zonder eerst hun lighouding te checken. Neem die paar seconden.

Leg eventueel een dunne deken over de schijf heen. Dit voorkomt dat je kleding blijft haken.

De schijf zelf is gemaakt van stevig plastic, maar een extra laagje werkt comfortabeler. Zorg dat je voeten vrij kunnen bewegen. Als je benen te ver naar beneden hangen, schuif dan je bed iets op of gebruik een kussen onder je knieën voor steun.

Stap 2: De draai maken

Nu komt het echte werk. Je hoeft geen kracht te zetten; de schijf doet het werk voor je.

Beweeg rustig je benen tegelijkertijd naar de zijkant. Denk aan een langzame, vloeiende beweging van ongeveer 10 tot 15 seconden.

Je heupen draaien mee, je schouders blijven zo veel mogelijk plat. Dit voorkomt dat je je rug belast. Gebruik je armen om je even af te zetten.

Druk zachtjes met je handen op het matras of op de bedrand. Doe dit niet te hard, want dan schuif je te ver. Gebruik eventueel een glijzeil voor in bed om soepeler te draaien. Veel fouten gebeuren als mensen te snel draaien en hun evenwicht verliezen. Blijf rustig ademen.

• Begin met je benen: schuif je knieën langzaam naar de zijkant.
• Draai je heupen: laat de schijf zijn werk doen, voel hoe je lichaam meebeweegt.
• Gebruik je armen: steun af op het matras of de bedrand, maar forceer niets.
• Check je voeten: zorg dat ze de grond raken op het moment dat je bijna rechtop zit.

Als je een verpleegkundige hebt die helpt, laat hem of haar dan aan de andere kant staan.

Zij kunnen je lichtjes vasthouden bij je schouders. Dit geeft extra veiligheid.

De totale draai duurt maximaal 20 seconden. Als je merkt dat je vastloopt, stop dan even en probeer opnieuw. Een veelgemaakte fout is dat mensen hun bovenlichaam te ver draaien, waardoor ze uit balans raken. Blijf zo recht mogelijk.

Stap 3: Uitstappen en stabiliseren

Zodra je gedraaid bent en je voeten de grond raken, ben je klaar om op te staan. Zet je voeten stevig op de grond, ongeveer op schouderbreedte. Dit is belangrijk voor je balans.

De schijf helpt je tot aan de rand, maar het laatste stukje moet je zelf doen.

Duw jezelf omhoog met je armen, niet met je benen alleen. Dit duurt ongeveer 10 seconden.

Gebruik eventueel een bedbeugel of wandsteun. Mocht je bed te laag zijn, dan zijn bedverhogers een goedkope oplossing. Deze beugels kosten rond de €20 tot €40 en zijn makkelijk te monteren. Zorg dat je ze op de juiste hoogte instelt, ongeveer op borsthoogte als je zit.

• Voeten plat op de grond, tenen naar voren.
• Handen gebruiken: duw af op de bedrand of beugel.
• Rechtop staan: neem de tijd, voel of je stabiel bent.
• Loop pas als je zeker bent van je evenwicht.

Een veelgemaakte fout is te snel opstaan zonder even te wachten tot je benen stabiel zijn.

Blijf een momentje zitten op de rand om je evenwicht te vinden. Als je een wandbeugel gebruikt, zorg dan dat die stevig vastzit. Test hem even door er licht aan te trekken. Een losse beugel is gevaarlijk.

Als je thuiszorg inschakelt, laat hen dan controleren of je houding goed is. Een kleine tip: adem uit op het moment dat je opstaat. Dit ontspant je spieren en maakt het makkelijker.

Stap 4: In bed stappen en de schijf gebruiken

Terug in bed kan nog lastiger zijn. Begin met zitten op de rand van het bed. Zorg dat je bedtafel voor senioren nog steeds op de juiste plek ligt.

Je begint weer liggend, dus je moet eerst gaan liggen en dan draaien.

Dit duurt ongeveer 2 minuten in totaal. Zet je voeten eerst op de grond en laat je langzaam zakken.

Als je eenmaal ligt, draai je het tegenovergestelde van de uitstapbeweging. Schuif je benen richting het midden en draai je heupen rustig terug. De schijf zorgt ervoor dat je niet hoeft te sjorren.

Let op dat je niet te ver doorschuift; je wilt niet midden in het bed belanden als je aan de kant wilt liggen.

Een veelgemaakte fout is te snel draaien waardoor je je evenwicht verliest en je bed uit kunt glijden. Gebruik een kussen onder je knieën als je rugklachten hebt. Dit verlicht de druk. Merk je dat de schijf niet soepel draait?

• Zit op de rand: voeten op de grond, armen gesteund.
• Laat je zakken: rol langzaam naar achteren tot je ligt.
• Draai je benen: schuif ze naar de gewenste positie.
• Check je houding: rug recht, schouders ontspannen.

Controleer dan of er vuil onder zit. Veeg hem af met een vochtige doek.

Als je mantelzorger helpt, laat hem of haar dan aan de kant staan waar je naartoe draait.

Zo voorkom je dat je tegen de persoon aan botst. De schijf is een hulpmiddel, maar jij blijft de baas over je beweging.

Verificatie-checklist: Is het goed gegaan?

Na elke draai is het slim om even te checken of alles veilig is. Dit duurt maar 30 seconden en geeft je rust.

Beantwoord de volgende vragen met ja of nee. Als er een nee bij zit, pas dan je aanpak aan of vraag hulp. Als alles goed is, voel je je zelfverzekerd en comfortabel.

• Lig je stabiel en voel je geen pijn in je rug of heupen?
• Staat de draaischijf recht onder je heupen en niet verschoven?
• Heb je je evenwicht bewaard tijdens het draaien en opstaan?
• Zijn je voeten stevig op de grond gezet zonder uit te glijden?
• Is de schijf schoon en vrij van obstakels?
• Heb je gebruik gemaakt van hulpmiddelen zoals een beugel of de hulp van een verzorger?

Als je twijfelt, oefen dan eerst met een verzorger erbij. Veel thuiszorgorganisaties hebben demo-modellen beschikbaar.

Je kunt ook een fysiotherapeut vragen om je houding te controleren. Een draaischijf is een geweldige hulp, maar alleen als je hem goed gebruikt. Blijf oefenen, het went vanzelf.

Een laatste tip: bewaar de schijf op een droge plek en check hem elke maand op slijtage. Een kapotte schijf is gevaarlijk.

Als je merkt dat hij niet meer soepel draait, vervang hem dan.

Een nieuwe kost niet veel en het bespaart je een hoop ellende. Zo blijft je bed een plek van rust en comfort, zonder gedoe.