Mantelzorg en de invloed op de relatie met andere gezinsleden
Stel je voor: je vader heeft net een beroerte gehad en je zus woont drie uur verderop.
Jij bent degen die de zorg op zich neemt. Binnen een week verandert je leven en dat van iedereen om je heen.
De relatie met je partner, je kinderen en je broers en zussen komt onder druk te staan. Dit is de realiteit van mantelzorg. Het is niet alleen zorgen voor iemand, het is een complete herschikking van je gezinsleven.
Wat is mantelzorg en hoe raakt het je gezin?
Mantelzorg is onbetaalde zorg die je geeft aan een familielid, partner of vriend die langdurig ziek is of hulp nodig heeft.
Denk aan je moeder met dementie die elke dag hulp bij wassen en aankleden nodig heeft. Of je man na een heupoperatie die tijdelijk rolstoelhulp en fysiotherapie thuis nodig heeft. Je bent geen professionele zorgverlener, maar je vult wel een groot gat op.
Dit gaat verder dan een paar boodschappen doen. Het betekent regelmatig wondverzorging, medicatiebeheer, hulp bij toiletgang en emotionele steun.
Je bent de spin in het web van de zorg thuis. De impact op je eigen gezin is enorm.
Je partner voelt zich soms een derde wiel. Je kinderen moeten misschien vaker zelf hun fiets repareren omdat jij bij opa bent. De dynamiek verschuift. Jij bent niet meer alleen partner of ouder, maar ook mantelzorger. Dat vraagt om aanpassing van iedereen.
Waarom deze relatie-invloed zo groot is
Tijd is een schaars goed. De tijd die je besteedt aan je vader met dementie, is tijd die je niet hebt voor je eigen kinderen. Een gemiddelde mantelzorger besteedt 15 tot 20 uur per week aan zorgtaken.
Dat is een parttime baan erbij. Je eigen gezin merkt dit direct.
Het avondeten schuift op, sportactiviteiten gaan niet door en de quality time met je partner slinkt tot een minimum. Financiële druk komt er vaak bij.
Misschien moet je minder werken of zelfs stoppen. Een thuiszorgorganisatie zoals Buurtzorg of Thuiszorg Menneskinderen inschakelen kost geld, ook al krijg je een PGB (Persoonsgebonden Budget). De zorgkosten voor hulpmiddelen lopen op: een hoog-laag bed van €1.200, een douchestoel van €150, of een traplift van €3.000 tot €5.000.
Die kosten verdelen of drukken op het gezinsbudget zorgt voor spanning. Emotionele slijtage is het grootste gevaar.
Je bent constant aan het zorgen, plannen en regelen. Je eigen behoeften schuiven naar de achtergrond. Je partner en kinderen voelen jouw stress en vermoeidheid. Ze voelen zich schuldig als ze om aandacht vragen, maar tegelijkertijd ontstaat er irritatie. De relatie met je partner kan onder druk komen te staan, net als de band met je kinderen die zich verwaarloosd voelen.
Hoe het werkt in de praktijk: de kern van de invloed
De dagelijkse realiteit zit vol kleine, verstorende momenten. Stel, je moet je vader helpen met zijn diabetes.
Je bent elke dag bezig met zijn bloedsuiker meten, insuline spuiten en maaltijden plannen. Tegelijkertijd probeer je je dochter van 14 te helpen met haar wiskunde huiswerk. Het lukt niet. Je dochter raakt gefrustreerd en jij bent geïrriteerd omdat je vader net weer hulp nodig had.
De relatie met je partner verandert vaak van gelijkwaardig naar verzorgende. Jij bent de 'verantwoordelijke'.
Je partner voelt zich soms buitengesloten. Hij of zij wil helpen, maar weet niet hoe. Of hij/zij wil juist even ontspannen, maar jij bent te moe. Een voorbeeld: je partner reserveert een restaurant voor jullie tweeën, maar je moet je moeder met dementie thuis verzorgen.
De teleurstelling is groot. De romantiek verdwijnt langzaam.
Kinderen worden vaak ongemerkt 'jonge mantelzorgers'. Een kind van 10 dat ziet hoe zijn vader met een rollator door het huis gaat, of hoe zijn moeder elke nacht wordt gewekt voor zorg. Ze nemen taken over: koken, boodschappen doen, oppassen op hun broertje of zusje.
Dit beïnvloedt hun schoolprestaties en mantelzorg en de invloed op uw sociale leven. Ze voelen zich verantwoordelijk en maken zich zorgen, wat hun eigen ontwikkeling beïnvloedt.
De broers en zussen kunnen verdeeld raken. De een woont dichtbij en doet alles, de ander stuurt een bos bloemen met Moederdag. De verdeling van zorg en taken zorgt voor ruzie en wrok.
Wie regelt de thuiszorg? Wie betaalt de traplift?
Wie bezoekt de huisarts? Deze discussies verzieken de familieband.
Modellen en hulpmiddelen: kosten en oplossingen
Gelukkig hoef je dit niet alleen te doen. Er zijn modellen en hulpmiddelen die de druk op jou en je gezin verlichten.
Een veelgebruikt model is respijtzorg. Dit betekent dat een professionele zorgverlener tijdelijk de zorg overneemt, zodat jij even adem kunt halen.
Dit kan via een zorgorganisatie of via een PGB. Respijtzorg via een organisatie zoals Buurtzorg of Thuiszorg Menneskinderen kost ongeveer €25 tot €35 per uur. Een weekend respijtzorg (48 uur) kost dan al snel €1.200 tot €1.680.
Een PGB geeft je meer vrijheid. Je kunt zelf een particuliere zorgverlener inhuren. De kosten hangen af van de zwaarte van de zorg. Een PGB voor lichte zorg kan €500 per maand zijn, voor intensieve zorg loopt dit op tot €2.000 per maand.
Thuiszorg ondersteuning is essentieel. Professionele wijkverpleging kan taken overnemen zoals wassen, aankleden en medicatie, wat de kwaliteit van leven voor mantelzorgers aanzienlijk verbetert.
Dit ontlast jou enorm. De kosten voor wijkverpleging worden vergoed vanuit de basisverzekering, zonder eigen risico.
Wel moet je eerst een indicatie aanvragen via het CIZ (Centrum Indicatiestelling Zorg). Dit proces duurt vaak enkele weken. Hulpmiddelen zijn cruciaal voor de veiligheid en zelfstandigheid.
Denk aan een hoog-laag bed voor je vader met dementie, zodat je hem makkelijker kunt verzorgen zonder zelf fysieke schade op te lopen.
Een dergelijk bed kost tussen €1.000 en €1.500. Een douchestoel of badlift voorkomt valpartijen en bespaart energie, voor ongeveer €150 tot €400. Een rollator of rolstoel is onmisbaar voor mobiliteit, prijzen variëren van €100 tot €800.
Een traplift is een investering van €3.000 tot €5.000, maar maakt het wonen op de begane grond overbodig. Veel van deze hulpmiddelen zijn (gedeeltelijk) vergoed via de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) of de Zorgverzekering.
De eigen bijdrage voor WMO kan oplopen tot €19 per maand, afhankelijk van je inkomen.
Een ander model is dagbesteding. Dit is een plek waar je familielid overdag naartoe gaat voor activiteiten en zorg. Dit geeft jou tijd voor je eigen gezin, werk of rust.
De kosten voor dagbesteding zijn vaak vergoed vanuit de Wet Langdurige Zorg (WLZ) of de WMO, maar een eigen bijdrage kan van toepassing zijn. Een indicatie voor dagbesteding vraag je aan via het CIZ of het WMO-loket van je gemeente.
Praktische tips voor een sterke relatie
Communiceer open en regelmatig met je partner en kinderen. Vertel wat er speelt, wat je voelt en wat je nodig hebt.
Plan een wekelijkse gezinsvergadering van 20 minuten. Gebruik een gezinsagenda voor zorgtaken en gezinsactiviteiten.
Zorg dat iedereen weet wie wat doet en wanneer. Stel grenzen. Je kunt niet alles zelf.
Schakel professionele hulp in. Vraag bij je gemeente een WMO-maatje aan voor praktische hulp. Of vraag een PGB aan voor een particuliere zorgverlener. Gebruik hulpmiddelen zoals een alarmsysteem of een pillendoos met timer om de zorglast te verlagen.
Zorg voor jezelf. Je kunt pas goed voor een ander zorgen als je zelf fit bent.
Plan tijd voor jezelf in. Ga sporten, ontmoet vrienden of zoek een mantelzorgcursus.
De Mantelzorglijn (0800-1739) biedt gratis ondersteuning en advies. Mantelzorg voor je partner vraagt veel van de relatie; deel daarom de zorgtaken met je broers en zussen en maak een duidelijke taakverdeling.
Wie regelt de financiën? Wie bezoekt de arts?
Wie neemt respijtzorg over? Gebruik een zorgplan om alles vast te leggen. Dit voorkomt misverstanden en wrok.
Investeer in quality time met je partner en kinderen. Plan minimaal één avond per week zonder zorgtaken.
Ga samen eten, een wandeling maken of een spelletje spelen. Dit houdt de relatie sterk en voorkomt dat je uitgeblust raakt.