Logopedie bij slikproblemen: Aangepast servies en hulpmiddelen
Je kent het wel: je zit gezellig te eten en opeens verslikt je moeder of partner zich. Het schrikt iedereen even op. Meestal is het niks, maar soms gebeurt het vaker of wordt het slikken lastiger.
Dat noemen we dan slikproblemen. Niet fijn, want eten en drinken moet wel veilig en gezellig blijven.
Gelukkig is er veel aan te doen. Logopedie helpt, maar soms is het ook gewoon een kwestie van de juiste hulpmiddelen gebruiken.
Zoals servies dat speciaal ontworpen is voor mensen die moeite hebben met slikken. In dit artikel leggen we je precies uit hoe dat werkt, wat je kunt gebruiken en waar je op moet letten.
Wat zijn slikproblemen eigenlijk?
Een slikprobleem, of dysfagie, betekent dat het doorslikken van eten of drinken niet meer vanzelf gaat.
Het kan voelen alsof er iets in je keel blijft hangen, of je moet veel moeite doen om het voedsel naar beneden te krijgen. Soms gaat het ook gepaard met hoesten of een benauwd gevoel na het eten of drinken.
Dit kan ontstaan door ouderdom, een beroerte, Parkinson of bijvoorbeeld na een operatie aan je hoofd of hals. Het is belangrijk dit serieus te nemen, want het kan leiden tot longontsteking (door eten dat in de longen belandt) of dat je te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt. Een logopedist is de expert die je helpt bij slikproblemen. Die kijkt niet alleen naar je keel, maar geeft ook oefeningen om je slikspieren sterker te maken.
Ze leert je hoe je het beste kunt slikken en welke houding het beste werkt.
Maar soms is dat niet genoeg. Dan is het aanpassen van je eten en drinken, en het servies dat je gebruikt, de makkelijkste en veiligste oplossing. Want met een simpel trucje kun je een hoop leed voorkomen.
Waarom aangepast servies zo essentiel is
Stel je voor: je eet een lekkere warme maaltijd, maar door de hitte verbrandt je mond of het eten is te dik om makkelijk door te slikken.
Met aangepast servies kun je dit makkelijk voorkomen. Het helpt je om de hoeveelheid eten per hap te beheersen en de temperatuur beter te regelen. Zo voorkom je verslikken en zorg je dat je toch geniet van je maaltijd.
Het gaat dus niet alleen om veiligheid, maar ook om het plezier van eten. Niemand zit te wachten op een maaltijd die stress oplevert.
Bovendien geeft het een gevoel van zelfstandig. Je hoeft niet telkens hulp te vragen bij het opscheppen of het snijden van je eten.
Met een goed bord of een speciale beker kun je vaak nog prima zelf eten. Dit is enorm belangrijk voor je zelfvertrouwen en je eetlust. Als je je ongemakkelijk voelt aan tafel, eet je minder. Een goed servies zorgt ervoor dat je je gewoon weer een normaal mens voelt, die gezellig mee kan doen.
De logopedie en het servies: een ijzersterk team
Logopedie en aangepast servies werken hand in hand. De logopedist oefent met je hoe je moet slikken, en geeft tegelijkertijd advies over wat voor servies het beste bij jou past.
Ze bepalen samen met jou welke dikte van eten (puree of gemalen) en welke hoeveelheid per lepel het veiligst is. Ze kijken ook naar je drinken. Te dun vloeibaar, zoals water, is vaak moeilijker te controleren voor mensen met slikproblemen.
Daarom gebruiken we verdikkers om dranken tot een yoghurtdikte te maken. Een speciale beker helpt hierbij.
Een logopedist kan je doorverwijzen naar een ergotherapeut of een thuiszorgwinkel. Zij weten precies welk materiaal geschikt is. Soms is het nodig om je servies te testen.
De logopedist kan je helpen met de aanvraag voor vergoeding via de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning).
Want hoewel veel servies goedkoop is, zijn er ook speciale hulpmiddelen die wat duurder zijn en vergoed kunnen worden. Het is dus slim om dit te bespreken.
De wereld van aangepast servies: soorten en maten
Er is veel meer keuze dan je denkt. We kunnen het grofweg indelen in drie categorieën: borden, bestek en bekers.
Elk heeft zijn eigen functie. Laten we eens kijken naar de opties die je vaak bij thuiszorgwinkels of online (bijvoorbeeld bij Medipoint of Vegro) vindt. Een diep bord of een kom is vaak beter dan een plat bord. Het voorkomt dat eten eraf schuift.
Borden en kommen: controle over je hap
Je kunt je lepel makkelijker langs de rand halen zonder te morsen. Er zijn speciale 'slikborden' met een opstaande rand aan één kant.
Die rand helpt je om de lepel af te vegen, zodat je altijd een volle lepel hebt zonder dat het eraf loopt.
Prijsindicatie: Een simpele diepe kom of een slikbord van stevig plastic of melamine heb je al voor €10 tot €20. Luxere uitvoeringen van keramiek of met speciale antislip bodem kosten rond de €25 tot €40. Als je een aanvraag doet via de Wmo, kan het vaak vergoed worden, maar een eigen bijdrage is soms nodig.
Met gewone bestek gaat het nog wel eens mis. Een vork die te diep in het eten prikt of een lepel die te groot is.
Bestek: steun en stabiliteit
Speciaal bestek heeft vaak een andere vorm. Een lepel met een kleine kop helpt om de hoeveelheid te beperken. Ook is er bestek met een extra dikke greep.
Dat is fijn als je kracht in je handen verliest door reuma of Parkinson.
Je houdt het makkelijker vast en glijdt niet uit je hand. Er bestaat ook zogenaamd 'kantelbestek'.
Dit bestek ligt automatisch goed in je mond als je het draait, wat het slikken makkelijker maakt.
Ook zijn er lepels die een hoek hebben, zodat je niet je hoofd ver hoeft te tillen. Dat is handig als je hoofd- of nekklachten hebt. Prijsindicatie: Een simpel setje bestek met dikke greep (vork, lepel, mes) kost ongeveer €15 tot €25. Kantelbestek of bestek van RVS met een speciale hoek is duurder, rond de €25 tot €50 per stuk.
Als je het via de thuiszorgwinkel koopt, krijg je vaak advies erbij. Drinken is vaak het gevaarlijkst voor verslikken.
Bekers en glazen: het drinken veilig houden
Water loopt zo je luchtpijp in. Daarom zijn er bekers die het drinken vertragen.
De bekendste is de Dysphagie Cup of de Drinkbeker met tuit. De tuit zorgt dat je kleinere slokjes neemt. Er zijn ook bekers met een speciale rand, de No-spill cup, die morsen voorkomt.
Je moet er wel actief uit drinken, het loopt niet vanzelf. Voor mensen die echt moeite hebben met slikken, of die baat hebben bij ondersteunende hulpmiddelen bij evenwichtsproblemen, zijn er bekers met een schuin afgesneden rand (de TheraCup).
Je hoeft je hoofd minder te hellen. Dit vermindert de kans dat vloeistof in de luchtpijp loopt. Sommige bekers hebben ook een handvat dat aan één kant vastzit, zodat je hem makkelijker kunt vasthouden met één hand.
Prijsindicatie: Een eenvoudige drinkbeker met tuit of antilek dop kost tussen de €10 en €20.
Een professionele Dysphagie Cup of schuine beker van RVS ligt vaak tussen de €25 en €45. Dit is vaak een eenmalige aanschaf die jaren meegaat.
Hoe kies je het juiste hulpmiddel?
De keuze hangt af van jouw specifieke klachten. Ook bij slaapproblemen bij ouderen geldt: wat voor de een werkt, hoeft voor de ander niet te werken.
Het is dus echt maatwerk. Begin altijd met het advies van je logopedist of huisarts. Zij weten wat er in jouw situatie het veiligst is. Kijk ook eens naar handige hulpmiddelen voor gesprekken en probeer eens iets uit.
De meeste thuiszorgwinkels hebben een showroom of een proefservice. Thuis even oefenen met een beker is vaak beter dan in de winkel.
Let op de volgende punten bij de aanschaf: Veel hulpmiddelen zijn niet superduur.
- Maat: Neem een lepel of beker die past bij de hoeveelheid die jij aan kunt.
- Materiaal: Plastic is licht en breekt niet, RVS is hygiënisch en gaat lang mee.
- Reiniging: Kan het in de vaatwasser? Handig voor je mantelzorger.
- Uiterlijk: Telt dat? Zeker! Als het er leuk uitziet, eet en drink je met meer plezier.
Prijzen en vergoedingen: wat kun je verwachten?
Een basis setje servies (bord, beker, bestek) heb je vaak voor €40 tot €70. Toch kan het oplopen als je specifiek RVS kantelbestek of een dure drinkbeker nodig hebt. Dan ben je zo €100 tot €150 kwijt voor een volledige uitrusting.
Vergoeding is een dingetje. Via de basisverzekering worden meestal alleen medische hulpmiddelen vergoed als ze op de verplichte lijst staan.
Veel servies valt daar niet onder. Via de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) kun je een aanvraag doen bij de gemeente. Je moet dan wel aantonen dat het noodzakelijk is voor je zelfredzaamheid.
Soms zit er een eigen bijdrage aan vast (via het CAK). Vraag hierover bij je gemeente na wat de mogelijkheden zijn.
Praktische tips voor dagelijks gebruik
Als je eenmaal het juiste servies hebt, wil je het goed gebruiken.
- Let op de temperatuur: Eet en drink niet te heet. Een verbrande mond maakt slikken moeilijker.
- Gebruik de juiste houding: Vaak helpt het om rechtop te zitten, met je hoofd iets naar voren gebogen. De logopedist kan je de beste houding leren.
- Eet rustig: Neem kleine happen en kauw goed. Slik pas door als je de mond leeg hebt.
- Combineer met verdikkers: Als je drinken verdikt, gebruik dan de juiste hoeveelheid verdikker. Te veel verdikker maakt het te dik, te weinig werkt niet.
- Maak het schoon: Vlekken van bijvoorbeeld wortel of biet kunnen hardnekkig zijn. Laat het servies weken of gebruik azijn.
Hier een paar tips die je meteen kunt toepassen: En tot slot: blijf vooral genieten van je eten. Het leven is te kort om alleen nog maar vla of pap te eten. Met de juiste logopedie en een aangepast servies kun je vaak gewoon weer meedoen met de warme maaltijd.
Vraag gerust hulp bij de thuiszorgwinkel, ze helpen je graag op weg. Want eten moet een feestje zijn, geen opgave.