Hoe herken je slijtage aan een anti-decubitus matras?
Wat je nodig hebt voor de inspectie
Voor je begint, zorg je dat je de juiste spullen bij de hand hebt. Je hebt geen professionele apparatuur nodig, alleen een paar handige dingen die je waarschijnlijk al in huis hebt.
- Flitslamp of zaklamp: Om de binnenkant van de matras te zien als je de hoes openritst.
- Meetlint: Om de dikte van de matras op verschillende plekken te meten. Een doorsnee matras is 10 tot 15 cm dik.
- Notitieblok en pen: Om plekken die minder veerkrachtig zijn direct te markeren.
- Schoonmaakmiddel: Een mild sopje, bijvoorbeeld groene zeep, om de matras na inspectie even op te frissen.
- Schoon laken of tijk: Ter vervanging als je de hoes in de was doet.
Een inspectie duurt ongeveer 20 minuten, dus pak even een bakje koffie erbij. Zorg dat de persoon die op de matras ligt, even ergens anders kan zitten. De matras moet namelijk leeg en strak liggen voor een goede inspectie.
Stap 1: De visuele inspectie van de buitenkant
De eerste stap is het bekijken van de matrashoes. Vaak zie je hier al de eerste tekenen van slijtage. De hoes van een anti-decubitus matras is vaak gemaakt van stevig nylon of polyurethaan.
- Ritsen controleren: Open en sluit de ritsen van de hoes. Gaan ze soepel? Blijven ze goed dichtzitten? Een kapotte rits is een directe reden om de hoes te vervangen, want een losse hoes geeft geen steun.
- Stof en naden inspecteren: Kijk goed naar de naden. Zitten er al scheurtjes of losse draden? Vooral bij de hoeken en randen kan de stof slijten. Een gat van 1 cm is al genoeg om de luchtcellen bloot te stellen.
- Vraag naar lekkage: Vraag aan de gebruiker of de matras soms vochtig aanvoelt. Een klein lek in de luchtcellen is vaak niet meteen zichtbaar, maar voelt aan als een plek die minder veert.
Controleer of de ritsen nog soepel lopen en of er geen scheurtjes in de stof zitten.
Veelgemaakte fout: De ritsen niet controleren. Als je de matras later opblaast en de rits knapt, ben je verder van huis. Tijdsindicatie: 5 minuten.
Stap 2: De matras opblazen en voelen
Nu wordt het serieus. We moeten de matras op spanning brengen om te zien of alle cellen nog even stevig zijn.
- Sluit de pomp aan: Zorg dat de pomp goed is aangesloten op de matras. De meeste pompen (zoals die van Mediflex of Invacare) hebben een duidelijke klik.
- Stel de juiste hardheid in: De meeste matrassen hebben een gewichtsindicatie. Voor een persoon van 60-80 kg, stel je de pomp in op ongeveer 70% van de maximale druk. Dit voelt stevig maar niet keihard aan.
- Laat de pomp zijn werk doen: De matras moet volledig opgeblazen zijn. Dit duurt ongeveer 10 tot 15 minuten. Loop even weg en kom terug als de pomp op de stand-bymodus staat.
Een anti-decubitus matras werkt met luchtcellen die om en om opblazen. Net zoals u bij rollator banden onderhoudt, is ook hier de juiste spanning cruciaal; als er één cel lek is, verandert de ondersteuning.
Veelgemaakte fout: De matras te hard oppompen. Dit geeft juist meer druk op de huid en vermindert het therapeutisch effect. Tijdsindicatie: 15 minuten (inclusief pomptijd).
Stap 3: De druktest (de handpalm-methode)
Dit is de meest betrouwbare test. Je voelt letterlijk met je handen waar de steun minder wordt.
- Druk op de cellen: Druk stevig met je handpalm in het midden van een luchtcel. De cel moet direct terugveren. Blijft de plek ‘drukken’ of voelt het aan als een lege ballon? Dan is de cel lek of het ventiel kapot.
- Check de lasnaden: Voel langs de lasnaden waar de cellen aan elkaar zitten. Hier ontstaan vaak micro-lekkages. Als je hier een zachte plek voelt, is de las niet meer 100%.
- Meet de dikte op verschillende plekken: Gebruik je meetlint. Een nieuwe matras is vaak 12 cm dik. Als je op een plek meet waar de matras nog maar 8 cm dik is, is de cellenstructuur in elkaar gedrukt en niet meer bruikbaar.
Ga naast de matras zitten en druk met je volle hand op verschillende plekken. Vooral de plekken waar het lichaam het meeste druk geeft: schouders, heupen en hielen. Veelgemaakte fout: Te licht drukken. Je moet echt even stevig duwen om een lekkage te voelen. Tijdsindicatie: 5 tot 10 minuten.
Stap 4: De visuele inspectie van de binnenzijde (zonder hoes)
Als je de hoes eraf haalt, zie je de kale luchtcellen. Dit is het hart van de matras.
- Haal de hoes eraf: Rits de hoes open en trek deze eraf. Let op dat de slangen niet scheuren.
- Controleer de cellen op verkleuring: Witte of lichtgrijze cellen verkleuren naar geel of bruin door slijtage en vocht. Dit betekent dat het materiaal poreus wordt en op den duur gaat lekken.
- Check de kleppen en ventielen: De ventielen waar de lucht in en uit gaat, moeten schoon en heel zijn. Een klein beetje stof is normaal, maar als je barstjes ziet, is het tijd voor vervanging.
Hier zie je direct of de kwaliteit nog goed is. Doe dit alleen als je de hoes toch al gaat wassen. Veelgemaakte fout: De cellen uitrekken. Trek nooit hard aan de cellen om ze te controleren, je kunt ze dan beschadigen. Tijdsindicatie: 5 minuten.
Stap 5: De pomp en slang checken
De matras kan nog perfect zijn, maar als de pomp het niet doet, werkt het systeem niet. Een pomp kost vaak tussen de €150 en €250, dus het is slim om deze goed te onderhouden.
- Luister naar het geluid: Een goede pomp maakt een geluid van ongeveer 40-50 decibel (zoals een zachte koelkast). Piept of sputtert de pomp? Dan zit er misschien vuil in de filter.
- Controleer de slangen: Buig de slangen zachtjes. Zitten er knikken of scheurtjes? Een knik kan de luchtstroom blokkeren. De slang moet soepel en flexibel zijn.
- Test de automatische stand: De pomp moet automatisch stoppen als de matras op druk is. Blijft de pomp maar doorgaan? Dan is de drukSensor waarschijnlijk kapot.
Veelgemaakte fout: De pomp op een tapijt zetten. Hierdoor kan de pomp niet goed ‘ademen’ en oververhit raken. Zet hem altijd op een harde ondergrond. Vergeet ook niet om je antislipmat regelmatig grondig te reinigen. Tijdsindicatie: 3 minuten.
Stap 6: De verificatie-checklist
Nadat je alles hebt gecontroleerd, kun je de matras beoordelen. Gebruik deze checklist om te beslissen of de matras nog veilig is of dat het tijd wordt voor een nieuwe.
- Visuele schade: Zitten er gaten, scheuren of losse naden in de hoes? (Ja = Vervangen)
- Meetresultaat: Is de matras op de zwaarst belaste plekken minder dan 70% van de oorspronkelijke dikte? (Ja = Vervangen)
- Voeltest: Voelen cellen aan als lege ballonnen of veren ze niet meer terug? (Ja = Vervangen)
- Pomp: Blaast de pomp nog goed op en stopt deze op tijd? (Nee = Pomp vervangen)
- Geur: Ruikt de matras muf of naar urine ondanks wassen? (Ja = Vervangen, bacteriën zijn doorgedrongen)
Een anti-decubitus matras gaat gemiddeld 5 tot 7 jaar mee, bij intensief gebruik soms korter.
Als je twijfelt, bel dan even met je zorgverzekeraar of het WMO loket. Soms heb je recht op een nieuwe matras op medische indicatie, vooral als de vorige matras minder dan 5 jaar geleden is geleverd. Is reparatie een optie? Schakel dan gespecialiseerde reparatiebedrijven voor senioren hulpmiddelen in. Een nieuwe anti-decubitus matras kost tussen de €300 en €600, afhankelijk van het type (dynamisch of statisch).