De invloed van medicatie op het valrisico bij senioren
Stel je voor: je bent gezellig aan het koken en opeens voel je je wat duizelig.
Een stapje opzij, en hop: je ligt op de grond. Het gebeurt sneller dan je denkt. Voor senioren kan zo'n val flinke gevolgen hebben, van een blauwe plek tot een gebroken heup.
Wat veel mensen niet weten, is dat de medicatie in je medicijndoosje een boosdoener kan zijn. Soms voel je je er eerst wat onzeker of slaperig door, en dat is net genoeg om je evenwicht te verliezen.
Het is dus superbelangrijk om af en toe stil te staan bij wat je allemaal slikt.
Want misschien zit er iets tussen dat je evenwicht beïnvloedt zonder dat je het door hebt. In dit artikel leggen we je rustig uit hoe dat werkt en wat je kunt doen.
Wat bedoelen we precies met medicatie en valrisico?
Als we praten over medicatie en valrisico, dan hebben we het over de kans dat je valt door de middelen die je inneemt.
Je hoeft je hier niet schuldig over te voelen; het is heel gewoon dat senioren meerdere pillen slikken. Dat heet polyfarmacie. Het is soms nodig, maar het kan ook zorgen voor vervelende bijwerkingen. Denk aan pillen tegen hoge bloeddruk, slaapmiddelen of pijnstillers.
Ze kunnen je duizelig maken, je bloeddruk plotseling laten dalen of je reactievermogen vertragen. Je voelt je dan misschien wel fit, maar je lichaam reageert net iets langzamer.
En dat is precies wat je niet wilt als je 's nachts naar het toilet moet.
Een val is vaak het resultaat van een combinatie. Je loopt wat minder stabiel, je bent afgeleid en dan zorgt een pilletje voor dat laatste zetje. Het gaat niet per se om één middel, maar om de totale cocktail. Vooral als je van de huisarts een nieuw medicijn krijgt, kan dat net de druppel zijn.
Welke medicijnen verhogen het valgevaar?
Er zijn een paar groepen medicijnen die vaker voor problemen zorgen. Laten we ze op een rijtje zetten, zodat je weet waar je op moet letten.
Slaap- en kalmeringsmiddelen
Deze staan bovenaan de lijst. Slaapmiddelen zoals oxazepam of lorazepam zorgen dat je dieper slaapt, maar ook dat je 's ochtends nog wat suf bent.
Middelen tegen hoge bloeddruk
Als je dan uit bed stapt, voelen je benen misschien als watjes. Ook middelen tegen angst of spanning kunnen dit effect hebben. Je voelt je rustiger, maar je reactievermogen neemt af. Hieronder vallen bijvoorbeeld plaspillen en bloeddrukverlagers.
Plaspillen (zoals furosemide) zorgen dat je vaker moet plassen. Als je 's nachts uit bed moet, ben je misschien nog niet helemaal wakker én je bent sneller duizelig.
Antidepressiva en pijnstillers
Bloeddrukverlagers kunnen ervoor zorgen dat je bloeddruk te snel daalt als je opstaat. Je ziet even sterretjes of je voelt je flauw. Ook antidepressiva, zoals sommige SSRI’s, kunnen duizeligheid of vermoeidheid geven.
Pijnstillers, vooral de zwaardere zoals tramadol, beïnvloeden je evenwicht en reactiesnelheid. En vergeet niet dat een combinatie van deze middelen het effect kan versterken. Twee pillen die je apart prima verdraagt, kunnen samen net te veel zijn.
Hoe werken die medicijnen in je lichaam?
Je hersenen en evenwichtsorgaan zijn een ingewikkeld samenspel. Sommige medicijnen remmen je centrale zenuwstelsel.
Je wordt er rustiger van, maar ook trager. Je spieren reageren minder snel op je hersenen. Je loopt daardoor wat slomer en je stapt minder zelfverzekerd.
Een ander mechanisme is je bloeddruk. Als je opstaat, moet je lichaam even aanpassen: je bloed moet naar je hoofd stromen.
Sommige pillen zorgen dat dit niet snel genoeg gaat. Je voelt je licht in je hoofd.
Dat is vaak maar een seconde of twee, maar dat is genoeg om je evenwicht kwijt te raken. Ook je zicht kan beïnvloed worden. Sommige medicijnen veroorzaken wazig zien. Je ziet de drempel of het losse tapijtje niet goed.
Je hersenen denken: 'alles is plat', maar je voet blijft haken. Zo ontstaan veel valpartijen thuis.
Wat kun je eraan doen? Praktische stappen
Gelukkig hoef je niet alles zomaar te accepteren. Er is veel aan te doen.
De eerste stap is praten. Met je huisarts, je apotheker of een thuiszorgmedewerker. Zij weten wat je gebruikt en kunnen meedenken.
Soms is een ander middel mogelijk of kan de dosis omlaag. Je kunt ook zelf een medicijnoverzicht maken.
Vraag je apotheker om een overzicht op maat. Daarop staan al je middelen, inclusief die van de specialist. Neem dat overzicht mee naar elke afspraak.
Zo voorkom je dat je dubbele of overlappende medicijnen krijgt. En let op het moment van innemen.
Slaapmiddelen kun je soms beter wat eerder innemen, zodat je ’s ochtends minder suf bent.
Wat je zelf kunt testen
Overleg hierover met je arts. Verander nooit zomaar iets zonder overleg. Voel je je duizelig als je opstaat? Blijf dan even zitten en beweeg je enkels.
Laat je bloed even op gang komen. Sta pas op als je je goed voelt.
En zorg dat je stevig schoen draagt, ook binnen. Sokken zijn fijn, maar glibberen makkelijk.
Welke hulpmiddelen helpen echt?
Er zijn genoeg hulpmiddelen die het leven makkelijker en veiliger maken. Denk aan een douchekrukje (rond €30-€50), zodat je niet hoeft staan onder de douche, of handige hulpmiddelen voor zelfstandig eten en drinken.
Of een stevige badmat (€15-€25) die niet wegglijdt. Een douchezitje met zuignappen is vaak iets duurder (€40-€70), maar heel stabiel.
Een wandbeugel in de gang of badkamer helpt enorm. Een eenvoudige beugel kost ongeveer €20-€40, exclusief installatie. Een drempelhulp (rubberen plaat om drempels makkelijker te maken) is er al voor €15-€25. Zo’n hulpje voorkomt dat je struikelt over een verhoging.
Voor wie echt onzeker is geworden, is een loophulpmiddel een optie. Naast fysieke ondersteuning kan geheugentraining voor senioren helpen om mentaal scherp te blijven. Een lichte wandelstok met een antislip dopje kost ongeveer €15-€30.
Een rollator is een stuk duurder, vanaf zo’n €120 tot €350, afhankelijk van het model. Een basisrolator van het merk Drive Medical (bijvoorbeeld de ‘Lite’) kun je vaak al voor €130-€160 vinden. De duurdere merken zoals Trust Care of Human Care zitten rond de €250-€350.
Ze zijn lichter en inklapbaar. Voor ’s nachts is een sta-op stoel of een hoog-laag bed handig.
Een goedkope sta-op stoel heb je vanaf €400, een goed elektrisch hoog-laag bed begint bij ongeveer €1.200, inclusief matras.
Die prijzen kunnen oplopen, maar vergoedingen vanuit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) of Zorgverzekering zijn vaak mogelijk. Vraag dit na bij je gemeente of zorgverzekeraar.
Handige tips voor dagelijks leven
Er zijn kleine aanpassingen die veel helpen. Zorg dat je huis opgeruimd is en dat kabels weggewerkt zijn.
Leg een nachtlampje naast je bed, zodat je niet in het donker hoeft te zoeken naar je sloffen. Gebruik een pillendoosje met de dagen van de week, zodat je niet per ongeluk dubbel slikt. Neem de tijd.
Sta rustig op, loop niet te gehaast. Als je merkt dat je duizelig wordt, ga dan weer even zitten.
Bel je huisarts als je merkt dat het vaker gebeurt. Soms is een kleine dosisverlaging genoeg.
Vraag ook om hulp bij het aanpassen van je huis. De thuiszorg kan soms helpen met een veiligheidscheck. Zij kijken waar risico’s zitten en welke hulpmiddelen bij chronische pijn passen bij jouw situatie. Zo blijf je veilig thuis wonen, zonder dat je je ongemakkelijk voelt.
Onthoud: je bent niet de enige. Vallen door medicatie komt veel voor.
Door erover te praten en slimme hulpmiddelen te gebruiken, kun je veel leed voorkomen. Blijf niet rondlopen met twijfels, maar zoek hulp. Je bent je eigen beste bewaker, maar een beetje steun mag best.